Bu yazıyı yazma fikri ortaya çıktığından beri zihnimden onlarca konu başlığı geçti. Fakat,hiç birini derinleştirecek ve geliştirecek motivasyonu kendimde bulamadım. Hangi konuyu seçsem yeterince ilgi çekici gelmedi ya da sosyal medyada her konuda herkesin fikrini paylaşmasının verdiği doygunluk ve bıkkınlıkla vazgeçtim. Hatta sosyal medya hesabımda ‘bu ay Time Dergi’sinde köşe yazısı yazacağım ancak kendimi motive edemiyorum, hangi konuda yazsam ilginizi çekerdi?’ Diye paylaşım yapıp takipçilerimden destek istedim. Birkaç kez “Bugün yazacağım” deyip bilgisayarın başına geçtim, sonra bir baktım banyo fayanslarını fırçalamaya başlamışım. Tam da o sırada kendime şu soruyu sordum: Bir şeyi yapmak istediğimizi bildiğimiz halde bazen neden harekete geçemiyoruz? Tamam dedim konu başlığı sorunumun ta kendisi olsun.

Hepimizin hayatında böyle dönemler olabilir. Bir işe başlamak, sürdürmek ya da daha önce keyifle yaptığımız bir şeyi yeniden yapmak zorlaşabilir. Çoğu zaman bunu hemen “motivasyonumu kaybettim” diye adlandırırız. Ardından da kendimizi daha disiplinli olmaya, daha çok çalışmaya ya da biraz daha zorlamaya çalışırız. Oysa motivasyon yalnızca sahip olduğumuz ya da kaybettiğimiz bir özellik değildir. Sonra hissettiğim şeye baskının eşlik ettiğini fark ettim. Bu yazıyı yazmasam da olurdu, daha önce defalarca seve seve  de yazmıştım. Ancak şimdi seçim hakkım yokmuş gibi hissetmek de nereden çıkmıştı böyle? Motivasyon, düşüncelerimizden, duygularımızdan, yaşam koşullarımızdan ve kendimizden beklentilerimizden etkilenen dinamik bir süreçtir. Bu taraftan bakınca durumu anlamaya başladım ve üzerimde hissettiğim baskı azalmaya başladı.

Peki motivasyonumuz neden azalır?

Bazen cevap oldukça basittir aslında. Yorgunuzdur. Fiziksel ya da zihinsel olarak uzun süre yoğun kaldığımızda beynimizin ve bedenimizin dinlenmeye ihtiyacı olabilir. Böyle zamanlarda hiçbir şey yapmak istememek her zaman tembellik anlamına gelmez. Bazen gerçekten ihtiyacımız olan şey yeni bir hedef değil, biraz durabilmektir. Uzunca bir zamandır hem kendi işimi yönetmek, hem bekar anneliğin getirdiği sorumlulukları yönetmek, oğlumun rutinlerini sürdürmek, bunları yaparken yaz tatilini eğlenceli geçirmesini sağlamaya çalışmak, bunları yapacak enerjiyi toplamak için kendi sosyal hayatıma zaman ayırmak ve buralarda kendime durma şansı vermemenin ardından gelen yansıtılmış bir durma isteğiydi bu.

Bazen de hedefimizle aramızdaki bağ zayıflamıştır. Başlangıçta bizi heyecanlandıran bir hedef zaman içinde anlamını kaybedebilir. Özellikle “yapmalıyım” ile “istiyorum” arasındaki farkı gözden kaçırdığımızda motivasyonumuzun azalması şaşırtıcı değildir. Belki de kendimize sormamız gereken soru “Neden motive olamıyorum?” değil, “Bunu gerçekten neden yapmak istiyorum?” sorusudur. Ve belki de aynı şeyi geçmiş zamanlarda yaparken bizi motive eden sebepleri hatırlamak iyi hissettirebilir.

Bir başka önemli neden mükemmeliyetçilik olabilir. Bir işi çok iyi yapmak zorunda olduğumuzu düşündüğümüzde, işe başlamak bile gözümüzde büyüyebilir. “Mükemmel bir yazı yazmalıyım” düşüncesi, “İlk paragrafı yazayım” demekten çok daha ağırdır. Bazen bizi durduran şey işin kendisi değil, o işe yüklediğimiz beklentidir. Ben de başlangıç olarak başlığı netleştirmeyi seçtim ve bununla ilgili arkadaşlarımla sohbet edip fikirlerini aldım. Bu fikirleri yazıya nasıl entegre edebilirim diye yürüyüşlerimde yazıyı toparladığımı zihnimde hayal etmeye başladım.

Başarısızlık ya da hayal kırıklığı da motivasyonu etkileyebilir. Daha önce denediğimiz bir şey istediğimiz sonucu vermediyse yeniden denemek zor gelebilir. Üstelik zihnimiz bunu her zaman açıkça ifade etmez; bazen “istemiyorum” şeklinde yaşadığımız şeyin altında “Yine başarısız olmaktan çekiniyorum” düşüncesi olabilir.

Canım istemiyor mu, yoksa yapacak gücüm mü yok?

Motivasyon hakkında konuşurken bu ayrımın önemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü “canım istemiyor” ile “yapacak gücüm yok” aynı şey değildir. İlki bazen küçük bir başlangıçla aşılabilecek bir isteksizlikken, ikincisi dinlenme, destek ya da yaşamımızdaki yükleri yeniden düzenleme ihtiyacına işaret edebilir. Kendimizi hemen yargılamak yerine önce ne yaşadığımızı anlamaya çalışmak bu nedenle önemlidir.

Peki yeniden nasıl motive olabiliriz?

İlk adım, bizi durduran şeyi fark etmek olabilir. Ardından hedefi küçültmek işe yarayabilir. Büyük bir hedefi tamamlamaya çalışmak yerine yalnızca ilk adımı belirlemek… “Bugün bütün yazıyı bitireceğim” demek yerine “On dakika yazacağım” demek gibi. Çünkü çoğu zaman motivasyon harekete geçmeden önce gelmez; küçük bir hareket, devam etme isteğini beraberinde getirebilir.

Bir diğer önemli nokta ise kendimizle konuşma biçimimizdir. “Yine hiçbir şey yapamıyorum” dediğimizde yalnızca davranışımızı değil, kendimizi de yargılarız. “Şu sıralar başlamakta zorlanıyorum” dediğimizde ise aynı durumu daha şefkatli ve değişime açık bir yerden tanımlarız. Bir başkasına yapmayacağımız kabalıkta konuşmaları kendimize yapmamak bu noktada çok önemlidir. Kendimize söylediğimiz cümleler, harekete geçme biçimimizi düşündüğümüzden daha fazla etkileyebilir. Çok sevdiğimiz birine destek olacak olsak nasıl bir dil kullanırdık, kendimize de aynı özen ve nezaketle davranmayı öğrenmemizi çok kıymetli buluyorum.

Ve belki de motivasyon kaybının bize verdiği mesajı dinlemek gerekir. Bazen motivasyonumuzun azalması çözülmesi gereken bir sorun değil, gözden geçirilmesi gereken bir işarettir. Hedefimiz artık bize ait olmayabilir, çok fazla yük üstlenmiş olabiliriz ya da uzun zamandır kendimize dinlenme alanı bırakmamış olabiliriz.

Bu yazıya başlarken motivasyonumu bulamadığımı düşünüyordum. Şimdi ise belki de ihtiyacım olan şeyin motivasyonumu bulmak değil, başlamaya izin vermek olduğunu düşünüyorum. Önce birkaç cümle yazdım, sonra birkaçı daha geldi. Belki motivasyon da tam olarak böyle çalışıyor: Her zaman kapıyı çalıp gelmiyor; bazen biz küçük bir adım attığımızda ortaya çıkıyor. Eğer o ilk cümleyi yazmasam, sorunun yazı yazma ve bununla alakalı motivasyon kaybı olduğunu zannedecektim, oysa şuan konunun bununla ilgisi olmadığını anlayabiliyorum.

Belki bugün kendimize “Nasıl daha motive olabilirim?” diye sormak yerine, “Beni şu anda durduran ne?” diye sormak için küçük bir mola verebiliriz. Çünkü bazen yeniden harekete geçmenin yolu kendimizi daha fazla zorlamaktan değil, durup kendimizi biraz daha iyi anlamaktan geçer.

Instagram: psikologoyku